Ağartıcılar, renkli bir bileşiğin ışığı emen kısmını (kromofor) kimyasal olarak değiştirerek rengini gideren maddelerdir. İki ana gruba ayrılırlar: oksitleyici ve indirgen ağartıcılar. Özet: leke türüne göre doğru ağartıcı seçildiğinde çok etkilidirler; ancak aynı etki halının veya kumaşın boyasına ve lifine de yönelebileceği için her zaman test ve kontrollü kullanım gerekir.
Oksitleyici ağartıcılar
| Ağartıcı | Güç | Kullanım | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Hidrojen peroksit | Orta | Organik lekeler, kan, şarap, kahve, idrar | Boyaları açabilir; yün ve ipekte sınırlı |
| Sodyum perkarbonat | Orta | Çamaşır, halı ve tekstil; suda peroksit açığa çıkarır | Alkali; yün ve ipekte dikkat |
| Sodyum hipoklorit (çamaşır suyu) | Güçlü | Beyaz pamuk, sert yüzey, dezenfeksiyon | Birçok lif ve boyayı tahrip eder; bkz. klor bazlı ağartıcılar |
Oksijenli ürünler için ayrıntı: oksijen bazlı ağartıcılar.
İndirgen ağartıcılar
| Ağartıcı | Kullanım | Not |
|---|---|---|
| Sodyum tiyosülfat, sodyum bisülfit | İyot lekesi, bazı boya kalıntıları | Hafif; bkz. iyot lekesi |
| Sodyum ditiyonit (hidrosülfit) | Boya giderme, renk akması düzeltme | Güçlü; halının boyasını da giderebilir, profesyonel kullanım |
| Sodyum metabisülfit | Peroksit ve klor kalıntısının nötralizasyonu | Durulama yardımcı |
Hangi ağartıcı ne zaman?
- Organik ve tanen lekeleri (kahve, çay, şarap, meyve, kan izi): oksitleyici (peroksit).
- Bazı sentetik boya lekeleri ve renk akması: indirgen veya oksitleyici; leke ve boyaya göre test ile seçilir.
- İyot ve bazı antiseptikler: hafif indirgen.
- Pas: ağartıcı değil, pas sökücü (asit veya şelatlayıcı); bkz. pas lekesi.
Güvenlik Oksitleyici ve indirgen ağartıcıları karıştırmayın; ısı ve gaz açığa çıkabilir. Hipokloriti asitlerle ve amonyakla asla karıştırmayın. Güçlü ağartıcılar cilt ve gözde tahriş yapar; eldiven ve gözlük kullanın. Bkz. kimyasal karıştırma tehlikeleri.
Profesyonel not Ağartma işlemi sonrası yüzeyde kalan oksitleyici veya indirgen kalıntısı, zamanla renk değişimine ve lif zayıflamasına neden olabilir. İşlem sonrası bol durulama, gerekirse nötralizasyon yapılmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Ağartıcı ile renk açıcı aynı mı?
Halk dilinde benzer kullanılır; ancak optik parlatıcılar ağartıcı değildir, beyazı ışıkla daha parlak gösterir. Bkz. optik parlatıcılar.
Ağartıcı halının rengini açar mı?
Evet, açabilir; bu yüzden her uygulama öncesi renk haslığı testi şarttır.
Ağartıcı lekesi geri alınabilir mi?
Hayır; renk kaybı kalıcıdır. Renk düzeltme gerekir.
